Premios da Crítica 2011: Olga Novo e Antón Riveiro Coello

Laura no deserto, de Antón Riveiro Coello, Galaxia, Vigo, 2011

Antón Riveiro Coello (Xinzo de Limia, 1964), funcionario da Xunta de Galicia e presidente da Asociación Cultural Barbantia, é un narrador de traxectoria consolidada ao longo dos últimos anos, con títulos como As rulas de Bakunin (2000) e Os ollos de K (2007), caracterizados por unha prosa áxil e un ritmo cinematográfico que levan a bo porto tramas frecuentemente baseadas na intriga.
Laura no deserto é unha novela composta por catro relatos entrelazados, que terminan confluíndo e dando resolución a unha trama que nos leva desde 1936 aos anos 80, e que aborda o xenocidio nazi, o exilio e os campos de concentración franquistas. A partir de datos reais, como a vida de Mercedes Núñez, presa no cárcere de Ventas e confinada no campo nazi de Ravensbrück, o autor compón con mestría varias historias en torno ao sentimento de culpa en situacións de inferno colectivo, con distintos narradores e escenarios: Pobra do Caramiñal, Compostela, Carcasone, Nova York e Berlín.

Cráter, de Olga Novo, Toxosoutos, Noia, 2011 (Prólogo de Carmen Blanco)

Olga Novo (Vilarmao, Pobra do Brollón, 1975) é profesora de instituto, con anos de docencia nas Universidades de Rennes e Lorient, e estudos de poesía galega como Uxío Novoneyra, lingua loaira (2005). Tras darse a coñecer como poeta en revistas e volumes colectivos, publica o seu primeiro libro en 1996: A teta sobre o sol. Con libros como Nós nús (1997), A cousa vermella (2004) e Monocromos (2006: algúns destes poemas foron reescritos no libro hoxe premiado), revélase cunha poética innovadora e persoal, recoñecida por lectores e críticos.
Cinsa, lava, pedra e rocha son fenómenos que acompañan a erupción dun volcán ou o choque dun meteoro, e no poemario Cráter representan as “emanacións vitais” da autora, aquí poetizadas. Chama a atención a potencia desta poesía ligada á terra e á sexualidade, na que a pobreza da estirpe se converte en relato mítico de deusa labrega. En torno a Galicia, Bretaña e a Italia do Vesubio crea mundos poéticos de forza surrealista e vocación libertaria.

Deter o día cunha flor, de Luz Pozo Garza e O cabo do mundo, de Xabier Quiroga, premios da Asociación Española de Críticos Literarios

Hoxe, día de 17 de abril, pasadas as 12 horas foron comunicados á prensa, na cidade de Barcelona, os gañadores dos Premios da Crítica Española, concedidos pola Asociación Española de Críticos Literarios, que cada ano salientan os mellores títulos de poesía e narrativa en cada unha das linguas do estado español, e están considerados entre os máis prestigiosos do estado español.

En lingua galega, Xosé M. Eyré fixo público que os premiados eran O cabo do mundo, de Xabier Quiroga, en narrativa, e Deter o día cunha flor, de Luz Pozo Garza, en poesía.

En lingua castelá, José María Pozuelo Yvancos, anunciou que os galardóns correspondían a El viajero del siglo, de Andrés Neuman, en narrativa, mentres que Olivia Rodríguez González, poñente do premio de poesía, daba a coñecer a obra gañadora, Fámulo, do barcelonés Francisco Ferrer Lerín.

Javier Rojo comunicou que en lingua vasca correspondían a Autokarabana, de Fermín Etxegoien, en narrativa, e a Eroriaren logica, de Juanra Madariaga, en poesía.

Pola súa banda Álex Broch fixo públicos os correspondentes á lingua catalá, que recaeron en Contes Russos, de Francesc Serés, en narrativa, e a L´ombra dels dies roja, de Carles Miralles, na modalidade de poesía.

Velaquí as palabras coas que Xosé M. Eyré facía públicos os premiados en lingua galega:

Deter o día cunha flor (A Coruña, Baía Edicións) presenta un diálogo artístico entre a poesía de Luz Pozo Garza e os grabados de José Valentín Díaz, diálogo harmonizado polo deseño de Xosé Tomás. Un intenso ton de misticismo sincretista abre o poemario coa serie “Aleph”, en complicidade intertextual cos autores admirados, de Borges a Dante; e péchao tamén con ese clima a serie “Carta de Beatrice Vía-Láctea” . Unha vez máis, o libro envíase como ofrenda ao amigo/amado ausente, Eduardo Moreiras (“Lotus no corazón”), por quen cobra sentido o desenvolvemento lírico do motivo tomado dunha poeta chinesa do s.XI que se lamentaba de que a beleza dunha flor recén nacida no ía poder reter o tempo de amor nun instante de eternidade (“Li Yian pide deter o día”).
Luz Pozo Garza deuse a coñecer coa insólita sensualidade erótica de Ánfora (1949) na poesía española de posguerra, e desde 1976, tras o precedente de O paxaro na boca de 1952, é poeta monolingüe en galego, con títulos como Códice Calixtino (1986), Prometo a flor de loto (1992) e As arpas de Iwerddon (2005), nos que se revela como neo-simbolista de impronta musical e interartística. Profesora, ensaísta e directora de revistas poéticas como Nordés e Clave Orión, desde hai tempo está consagrada como escritora galega universal.
……………………………………………………….
Era 2002 e Xabier Quiroga sorpendía na narrativa galega con Atuado na braña, unha historia ben trabada y traballada, complexa e poliangular, na que se plantexaba que a procura da identidade individual non se pode realizar fóra do ámbito social; por moito que os poderes mediáticos sacralicen o individuo, o certo é que a historia de cada un está intimamente ligada á dos demais. Esta orientación temática mantívoa dous años máis tarde, en Era por setembro, novela máis breve que a anterior. Posteriormente chegou Se buscabas un deus (2006, sempre en Edición Xerais de Galicia), outra novela de fondo alento, que complementa Atuado na baraña, en canto que a primeira incursión se proxectaba sobre o pasado resultando afectado o presente e nesta segunda partindo do futuro acaba por afectar as tres dimensións temporararias (presente, pasado y futuro).
Esta O cabo do mundo, que hoxe premiamos, combina a extracción de personaxes da Historia da vida cotidá nun pobo do sur da provincia de Lugo (Escairón), coa doación a esa mesma Historia de personaxes que son logradas creacións literarias. De forma e maneira que ambas (extracción e doación) encaixan á perfección no puzzle, ese enorme puzzle que construímos, con toda a vontade e dignidade de que somos capaces, todos os que non queremos que sexan esquecidas tantas traxedias como o Alzamento militar franquista de 1936 provocou e que algúns pretenden desactualizar interesadamente.

Premios da Crítica 2008

Reunida en Santiago de Compostela o luns 13 de abril de 2009, a Sección de Crítica da Asociación de Escritores en Lingua Galega acorda, tras o debate e votación correspondentes, propor para os Premios de narrativa e poesía galegas que a Asociación Española de Críticos Literarios fallará o vindeiro día 18 de abril en Santander, as seguintes obras:

-Modalidade de narrativa: Festina Lente, de Marcos S. Calveiro, da editorial Xerais.

-Modalidade de poesía: Hordas de escritura, de Chus Pato, Xerais.

De Festina Lente, o xurado valorou a súa orixinalidade, trazo que a fai destacable nun panorama prolífico de seu no xénero histórico, así como a súa riqueza lingüística e a capacidade de dar vida á Compostela dos séculos XVI e XVII, transformando en literatura unha ben peneirada documentación histórica.

De Hordas de escritura, destacou a solidez do seu discurso vangardista e a construción dunha poesía que se articula como unha loita contra a propia linguaxe literaria, trazos que marcan un fito importante na xa longa traxectoria da autora.

A COMISIÓN XESTORA DA SECCIÓN

Revisión 20/04/09: Chus Pato e Marcos S. Calveiro, premios da crítica; A crítica elixe a Calveiro e Pato; Premios narrativa e poesía galega da Sección de Crítica da AELG.

PREMIOS DA CRÍTICA 2007. NOTA DE PRENSA

Reunida en Santiago de Compostela la Sección de Crítica de la Asociación de Escritores en Lingua Galega el 16 de febrero de 2008, acuerda, después del correspondiente debate y votación, proponer para los Premios de la Crítica Galega 2007 las siguientes obras:

Modalidad de poesía: Vigo, de Helena de Carlos

Modalidad de narrativa: O señor Lugrís e a negra sombra, de Luís Rei Núñez

Helena de Carlos (Barbantes, Ourense, 1964) es profesora titular del Departamento de Latín y Griego de la Universidade de Santiago de Compostela. Además de numerosas composiciones publicadas en revistas de poesía, es autora de los libros Alta casa (1996), 1999 (2001) y de la antología Aracné (2006). Vigo es un libro dedicado a esta ciudad, de tono elegíaco y ecos clásicos, escrito con un verso elegante y equilibrado. El tiempo y la memoria son dos elementos muy presentes en este poemario en el que la autora plasma su voz íntima y personal.

Luís Rei Núñez (A Coruña, 1958) es periodista y, en la actualidad, jefe de cultura de cultura de la Televisión de Galicia. Poeta, biógrafo y ensayista, su novela Expediente Artieda (2002) resultó merecedora del Premio Xerais. Su oficio de narrador tuvo su continuidad en A estrela dos polisóns (2003) y Toda a vida (2005). En O señor Lugrís e a negra sombra combina la biografía y la ficción para construir un relato en torno al pintor gallego Urbano Lugrís. La obra, que recurre al conocido pretexto del manuscrito encontrado, recrea el universo mítico del pintor, así como de numerosos personajes, reales o de ficción.

La Sección de Crítica Galega fue creada en el seno de la Asociación de Escritores en Lingua Galega en febrero de 2007 con el objetivo de crear un foro de debate entre todas las personas dedicadas a la crítica literaria en Galicia, organizar actividades, trabajar por un mayor reconocimiento y profesionalización del sector, y servir de interlocutor con asociaciones e instituciones. En la actualidad cuenta con 40 socios y en su corta trayectoria ha organizado una Xornada de Crítica y está trabajando en su primera publicación. Esta es la primera vez que la Sección, reconocida por la Asociación Española de Crítica Literaria como portavoz de la crítica gallega, organiza un debate y una posterior votación para elegir los finalistas y ganadores de los Premios 2007, que serán presentados para su aprobación en la asamblea de la Asociación de Críticos.

La literatura gallega está presente en los premios desde la convocatoria del año 1976. Personalidades de la crítica gallega, como Basilio Losada y Carlos Casares, entre otros, fueron los responsables de su preparación durante dos décadas, mientras se iban incorporando críticos más jóvenes, hasta el presente año, en la que la Asociación de Escritores en Lingua Galega, a través de su sección de Crítica Literaria, ha acogido su organización.

A CRÍTICA GALEGA

Un dos obxectivos das manifestacións públicas dun señor que pertence á Real Academia Galega como é X.L. Franco Grande vén sendo o de teimar na idea da inexistencia da crítica literaria á que se lle acusa de emitir xuízos delirantes e de falta de honradez intelectual.

Na súa opinión a crítica literaria galega debería contar cos atributos de ser orientativa e non pedante, no caso de que ela existise, pois a súa mesma existencia é posta en dúbida. O sr. Franco Grande, daquela, non infravalora senón que denigra, invisibiliza e despreza o traballo de interpretación crítico e valorativo daqueles que a exercemos, con maior ou peor fortuna, e sempre coa máxima honradez intelectual.

Mais non queda aquí a cousa: como consecuencia esvae dun plumazo unha tradición na que, os que nos dedicamos a isto, optamos por estar situados: aquela que bebe dos homes de Nós, que resistiu nos tempos do franquismo e que nos precede neste últimos vinte e cinco anos, xustamente aquela que pretende visibilizar o libro galego, orientar e informar. Teño para min que estas afirmacións públicas non lle fan favor ningún nin á nosa cultura nin á nosa literatura, algo que un señor académico ben debería saber e respectar, aínda que só fose polo posto que ocupa.

Asinan este documento

*Ramón Nicolás

*Comisión Xestora da Sección de Crítica da AELG